Charakterystyka podatków majątkowych i lokalnych w polskim systemie podatkowym

Anna Szewczyk, dr Piotr Zapadka

Tekst pochodzi z numeru: 12 (84) grudzień 2006

W niniejszym artykule autorzy postanowili skoncentrować swoją uwagę na podatkach bądź to obciąża­jących posiadany przez podatników majątek, bądź to posiadających stricte lokalny charakter. Można zadać sobie pytanie, co łączy te rodzaje danin publicznych. Otóż ich cechą wspólną jest bardzo wyraźnie określone przeznaczenie środków finansowych, uzyskiwanych z tytułu zapłaty tych rodzajów podatków (lub opłat), które stają się dochodami budżetów gmin. A zatem scharakteryzowane w niniejszym artykule podatki (i opłaty) stanowią istotny (choć niejedyny i nie największy) „strumień finansowy” zasilający budżety „najbliższych obywatelowi” jednostek samorządu terytorialnego, jakimi są gminy.

Wstęp

Warto zatem podkreślić, że w przypadku podatków majątkowych opodatkowaniu podlega samo posiadanie majątku (tzw. zakrzepła substancja majątkowa), w odróżnieniu od innych rodzajów podatków, np. dochodowych – w których opodatkowaniu podlega przyrost majątku – bądź też konsumpcyjnych – w których opodatkowaniu podlega wydatkowanie majątku. Zatem podstawą opodatkowania w przypadku podatków majątkowych będzie określona masa majątkowa (nieruchomości gruntowe, budynki, nieruchomości rolne lub leśne, spadki lub darowizny).

Należy zwrócić także uwagę, że pojęcie „majątku”, który zgodnie z koncepcjami wywodzącymi się z cywilistycznego prawa spadkowego oznaczać może tak prawa, jak i obowiązki, nie jest najbardziej fortunnym określeniem używanym przez piśmiennictwo prawa podatkowego w analizowanym przypadku. Bardziej zasadne byłoby użycie pojęcia „mienie”, które zgodnie z doktryną prawa cywilnego oznacza wyłącznie aktywa (prawa), nie zaś obowiązki (vide art. 44 KC: „Mieniem jest własność i inne prawa majątkowe”). Zresztą istota omawianych podatków sprowadza się właśnie do obciążenia należących do podatnika aktywów (praw), nie zaś pasywów (obowiązków).

Niemniej, pamiętając z jednej strony o zasadzie autonomii prawa podatkowego (pozwalającej na stworzenie własnego „obszaru pojęciowego” w ramach tej dziedziny prawa), zaś z drugiej strony o cywilistycznej koncepcji „mienia”, można podchodzić do używanego w piśmiennictwie pojęcia „podatki majątkowe” z wymagającym tego „konstruktywnym dystansem”.

Kolejna uwaga wstępna dotyczy podatków i opłat lokalnych, które również zasilają budżet gminy. Warto przypomnieć o istotnej dla prawa podatkowego różnicy pomiędzy „podatkiem” a „opłatą”, przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że obie te kategorie można (łącznie) określić jako daniny publiczne, nakładane w drodze ustawy na określonych normami prawa adresatów. Zatem podstawową różnicą pomiędzy wymienionymi powyżej rodzajami danin publicznych, jak „podatek” i „opłata”, jest ekwiwalentność danego świadczenia. Podatki są nieekwiwalentne, gdyż płacąc podatki, podatnicy nie mogą domagać się spełnienia od państwa jakichś konkretnie zdefiniowanych świadczeń. Tymczasem opłaty wnoszone do urzędów administracji publicznej są z reguły związanie z dokonywanymi przez te urzędy jakimiś konkretnymi czynnościami urzędowymi (np.: wydawaniem zaświadczeń), co powoduje, że wniesienie opłaty łączy się ze swoistym ekwiwalentem polegającym na uzyskaniu przez podatnika jakiegoś konkretnego „świadczenia ­urzędniczego”.

Przepisy dotyczące podatków i opłat lokalnych są też znakomitym przykładem praktycznego funkcjonowania tzw. aktów prawa miejscowego (vide art. 87 Konstytucji – zawierający zamknięty katalog numerus clausus źródeł prawa), takich jak uchwały rady gminy, które w wyniku przyjętych przez ustawodawcę konstrukcji pozostają w zgodzie z wymaganą przez przepisy Konstytucji formą ustawy, jako aktu prawnego właściwego dla „(…) nakładania podatków i innych danin publicznych” (art. 227 Konstytucji). Omawiany mechanizm zostanie przybliżony w części dotyczącej podatków i opłat lokalnych.

Mając na względzie powyższe uwagi, warto skoncentrować się na charakterystyce interesujących nas danin publicznych zasilających budżety gmin.

I. PODATKI MAJĄTKOWE

Do podatków majątkowych zaliczymy następujące podatki:

  • od nieruchomości1,
  • rolny2,
  • leśny3,
  • od spadków i darowizn4.

1. Przedmiot opodatkowania

a) podatek od nieruchomości

Przedmiotem opodatkowania w podatku od nieruchomości są nieruchomości lub obiekty budowlane, czyli:

  • grunty,
  • budynki lub ich części,
  • budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej5.

 

Zgodnie z definicją nieruchomości przyjętą w art. 46 Kodeksu cy­wilnego, nieruchomościami są przede wszystkim części po­wierzchni ziemskiej, które są odrębnym przedmiotem własności, czyli grunty. Ponadto do nieruchomości zaliczymy także budynki trwale z gruntem związane lub części takich ­budynków.

 

Reasumując, wyróżniamy:

  •  nieruchomości gruntowe (grunty) --> kategoria podstawowa,
  •  nieruchomości budynkowe --> o ile przepisy szczególne tak stanowią,
  •  nieruchomości lokalowe --> o ile przepisy szczególne tak stanowią.

 

Ponieważ pojęcie „nieruchomości” nie zostało zdefiniowane w PLokU, ustawodawca zdaje się przyjmować powyższą definicję zawartą w art. 46 KC6. Należy zaznaczyć, że ustawodawca wprowadził na potrzeby podatku od nieruchomości własną definicję budynku i budowli:

 

budynek – obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach;
budowla – obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, a także urządzenie budowlane w rozumieniu przepisów prawa budowlanego związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem;
grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, a także gruntów, chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych.

 

Jak wynika z powyższego, pojęcie „nieruchomości”, zdefiniowane w Kodeksie cywilnym, nie pokrywa się z pojęciem przyjętym przez ustawodawcę w PLokU, co należy uznać za niegodnie z zasadą spójności i zupełności systemu prawa.

 

b) podatek rolny

Opodatkowanie rolnictwa w polskim systemie podatkowym jest regulowane trzema ustawami:

  • o podatku rolnym,
  • o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz
  • o podatku dochodowym od osób prawnych.

Dwie ostatnie ustawy regulują opodatkowanie przychodów z działów specjalnych produkcji rolnej (np. uprawa roślin w szklarniach, prowadzenie pasiek), natomiast ustawa o podatku rolnym reguluje klasyczny podatek rolny, czyli [...]

... 

Autoryzacja

To jest artykuł płatny, aby go przeczytać musisz się zalogować i zakupić kwotą: 5 zł

Podaj swój email i hasło aby się zalogować:
Hasło:



Dostęp przez SMS

Wykup dostęp do artykułu na 12 godzin, poprzez SMS za kwotę 5,00 zł (6,15 zł z VAT) wysyłając SMS o treści: "AP.VORTALEP5" na numer: 75068


Usługa działa w sieciach operatorów: Plus GSM, Era, Orange, Play. Własciciel serwisu: Wydawnictwo C.H. Beck. Płatności SMS obsługuje dotpay.pl.

Wszelkie uwagi i reklamacje prosimy przesyłać na adres: ep@beck.pl


Prenumerata 2014/2015

Nowy EP 12 (156) grudzień 2014

Poprzednie numery

zobacz wszystkie

Newsletter

No poll records found on this page. Please put a poll record on this page or point to a page in the field "startingpoint"