Eksperyment procesowo-kryminalistyczny

Magdalena Szramka

Tekst pochodzi z numeru: 12 (120) grudzień 2010

Eksperyment procesowy jest instytucją usytuowaną przez ustawodawcę w KPK, lecz ustawa nie omawia jego praktycznej realizacji. Tym problemem zajmuje się nauka kryminalistyki. By lepiej zrozumieć tę czynność procesową i rozwiać wątpliwości, konieczne jest wyjaśnienie wszelkich różnic pomiędzy ekspery­mentem procesowym a czynnościami operacyjno-rozpoznawczymi przeprowadzanymi w sposób niejawny przez służby policyjne. Nadto wskazać trzeba zakres zastosowania eksperymentu oraz zasady jego przeprowadzania, klasyfikację eksperymentu, zastosowanie go w praktyce organów procesowych.

Definicja pojęcia „eksperyment”

Pojęcie „eksperyment” oznacza „celowe wywołanie jakiegoś zjawiska (lub jego zmiany) w sztucznych, zwykle laboratoryjnych warunkach w celu zbadania i wyjaśnienia jego przebiegu; doświadczenie; próba, zwłaszcza przeprowadzona po raz pierwszy; realizacja nowatorskiego pomysłu”1.

Definicja eksperymentu w języku polskim rozumiana jest w dwóch znaczeniach: jako próba oraz jako doświadczenie, celowe wywołanie jakiegoś zjawiska w sztucznych warunkach w celu zbadania i wyjaśnienia jego zjawiska.

Eksperyment jest ważnym źródłem poznawczym i za jego pośrednictwem (doświadczenia) można poznać szereg tajników natury i sformułować prawa rządzące zjawiskami przyrody i życia społecznego. Jest on nie tylko procesowym źródłem dowodowym, ale też opartym na naukowych podstawach środkiem służącym do poznania prawdy obiektywnej o badanym zdarzeniu. Jest to istotna cecha eksperymentu wyróżniająca go spośród innych dowodów, a w szczególności spośród dowodów pochodzących z tzw. osobowych źródeł dowodowych, czyli podejrzanych, świadków itp.2 Zatem eksperyment przeprowadzony w prawidłowy sposób posiada niezaprzeczalnie wysoką wartość poznawczą w sensie dowodowym, może istotnie przybliżać do prawdy oraz przedstawia wartość wykrywczą.

Głównym zadaniem i celem eksperymentu jest uzyskanie informacji o przebiegu badanego zjawiska lub zachowaniu się obiektu badań. Najczęściej jego zadaniem jest sprawdzenie wcześniej sformułowanej hipotezy. Eksperyment pozytywny potwierdza nam tę tezę (zwiększa jej prawdopodobieństwo), zaś eksperyment wskazujący na brak prawidłowości założonej w hipotezie nazywamy negatywnym3.

Obecny art. 211 KPK stanowi odpowiednik art. 186 KPK z 1969 r. Z jego treści wynika, że eksperyment procesowy może być realizowany w dwóch formach: „doświadczenia” lub „odtworzenia”, gdy zachodzi potrzeba sprawdzenia istotnych okoliczności. Słowo „sprawdzenie” w języku polskim ma kilka znaczeń: zbadanie czegoś, stwierdzenie czegoś, przekonanie się o czymś. Termin „sprawdzenie” to rezultat czynności, czyli cel, dla którego podejmuje się sprawdzenie, np. doświadczalnie4.

Sąd Najwyższy uznaje, że stosownie do powyższego artykułu w celu sprawdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy można przeprowadzić w drodze eksperymentu procesowego doświadczenie lub odtworzenie przebiegu stanowiących przedmiot rozpoznania zdarzeń lub ich fragmentów. Oczywiście doświadczenie polega na sprawdzeniu możliwości wystąpienia określonych faktów lub zjawisk albo zbadaniu możliwości ich spostrzegania w określonych warunkach. Odtworzenie natomiast ma na celu sprawdzenie, czy zdarzenie mogło mieć określony przebieg. Zarówno doświadczenie, jak i odtworzenie, aby spełniało sens procesowy, winno być przeprowadzone w warunkach maksymalnie zbliżonych do tych, jakie miały miejsce, gdy zdarzenie zaistniało5.

Szerzej doświadczenie polega na sprawdzeniu możliwości wystąpienia określonych faktów lub zjawisk oraz spostrzegania ich w określonych warunkach6. Czynność ta nie musi być przeprowadzona na miejscu zdarzenia. Odtworzenie (rekonstrukcja) polega na sprawdzeniu, czy zdarzenie mogło mieć określony przebieg, a zatem musi być dokonane na miejscu zdarzenia7 (np. w domku letniskowym nad jeziorem, gdzie miało miejsce zabójstwo).

Eksperyment jako czynność procesowa – praktyka jego przeprowadzania

Eksperyment procesowy jest czynnością procesową, ale także kryminalistyczną, wziąwszy pod uwagę sposób i metody jego przeprowadzania. Czynność tę można przeprowadzić w postępowaniu sądowym bądź też przygotowawczym, o ile jest to celowe dla sprawdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. „Eksperyment procesowy jest czynnością procesową, którą przeprowadza organ procesowy. Ustawa wcale nie wymaga udziału biegłego w przeprowadzeniu eksperymentu, ewentualna zaś potrzeba uczestniczenia przez biegłego w przeprowadzeniu tej czynności zależy od tego, czy w rachubę wchodzi in concreto stwierdzenie (ustalenie i ocena) okoliczności wymagających wiadomości specjalnych (art. 176 § 1 KPK)”8.

W praktyce eksperyment procesowy przeprowadza na ogół prokurator bądź funkcjonariusz policji z pionu dochodzeniowo-śledczego, dużo rzadziej sąd.

Zważyć warto, że oględziny i eksperyment rzadko bywają przedmiotem orzecznictwa, są to bowiem czynności na ogół realizowane w postępowaniu przygotowawczym przez prokuratorów, policjantów itd., a nie przez sądy.

Kiedyś eksperyment uważany był za szczególną formę oględzin miejsca zdarzenia. Później w literaturze kryminalistycznej zaczęto przypisywać mu walory czynności technicznej pozwalającej na poznanie zjawisk, które nie do końca dawały się zrozumieć. Następnie przyznano mu cechę samoistnej, chociaż pozakodeksowej, czynności procesowej, która spełnia wszelkie kryteria dowodowe. Z punktu widzenia procesowego eksperyment jest czynnością procesową o charakterze dowodowym, wobec czego mają do niego zastosowanie wymagania procesowe odnoszące się do wszystkich czynności procesowych o charakterze dowodowym. Skoro jest też czynnością dowodową, muszą się do niego odnosić wymagania kryminalistyczne obowiązujące przy przeprowadzaniu czynności procesowych. Objaśniając istotę eksperymentu, uznaje się, że może być z powodzeniem rozumiany jako czynność procesowa, jako źródło dowodowe, jako dowód oraz jako środek dowodowy wywodzący się z rzeczowego źródła dowodowego.

Niezmiernie istotną kwestią w tym miejscu jest to, że nie należy [...]

... 

Autoryzacja

To jest artykuł płatny, aby go przeczytać musisz się zalogować i zakupić kwotą: 5 zł

Podaj swój email i hasło aby się zalogować:
Hasło:



Dostęp przez SMS

Wykup dostęp do artykułu na 12 godzin, poprzez SMS za kwotę 5,00 zł (6,15 zł z VAT) wysyłając SMS o treści: "AP.VORTALEP5" na numer: 75068


Usługa działa w sieciach operatorów: Plus GSM, Era, Orange, Play. Własciciel serwisu: Wydawnictwo C.H. Beck. Płatności SMS obsługuje dotpay.pl.

Wszelkie uwagi i reklamacje prosimy przesyłać na adres: ep@beck.pl


Prenumerata 2014/2015

Nowy EP 10 (154) październik 2014

Poprzednie numery

zobacz wszystkie

Newsletter

No poll records found on this page. Please put a poll record on this page or point to a page in the field "startingpoint"