Ostatnie wątki z forum
Prawo zobowiązań – część ogólna
Niniejszy skrypt z zakresu „Prawa zobowiązań – część ogólna” stanowi omówienie elementarnych zagadnień objętych przepisami Księgi III Kodeksu cywilnego (od tytułu I do tytułu X). Przygotowany materiał dydaktyczny jest jedynie uzupełnieniem klasycznych podręczników akademickich, jego celem jest ułatwienie studentom, ewentualnie obecnym i przyszłym aplikantom, powtórki materiału z tej części prawa cywilnego.
Zagadnienia wprowadzające
Prawo zobowiązań
Prawo zobowiązań – to część prawa cywilnego, która charakteryzuje się występowaniem praw podmiotowych o charakterze względnym. Najogólniej rzecz ujmując, na prawo zobowiązań składają się przepisy, które regulują stosunki cywilnoprawne w normatywnej postaci zobowiązania. Dlatego bliższe określenie zakresu pojęcia „prawo zobowiązań” jest uzależnione od ustalenie tego, na czym polega zobowiązanie.
Zobowiązanie to stosunek prawny, w którym jeden z podmiotów (dłużnik) jest obowiązany do spełnienia świadczenia, a drugi (wierzyciel) jest z tego tytułu uprawniony. Zobowiązanie jest stosunkiem prawnym typu względnego, ponieważ jak wynika z treści definicji przytoczonej powyżej, zachodzi pomiędzy ściśle oznaczonymi osobami, jest stosunkiem dwustronnie zindywidualizowanym (skutecznym inter pares – pomiędzy określonymi stronami).
Zgodnie z art. 353 § 1 KC zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Przedmiotem zatem stosunku zobowiązaniowego jest świadczenie, przez które rozumie się określone działanie lub zaniechanie dłużnika na rzecz wierzyciela (por. § 2 art. 353 KC).
Schemat zobowiązania (vinculum iuris)
Ten model oczywiście w praktyce bywa o wiele bardziej złożony. Po pierwsze świadczenie może się składać z wielu poszczególnych zachowań, będących przedmiotami oddzielnych obowiązków dłużnika (i jednocześnie uprawnień wierzyciela). W wielu też zobowiązaniach każda ze stron jest jednocześnie zobowiązana i uprawniona, innymi słowy jest dłużnikiem w odniesieniu do określonego świadczenia, a wierzycielem w stosunku do innego świadczenia w tym samym stosunku zobowiązaniowym, a wszystkie te uprawnienia i obowiązki składają się na treść świadczenia.
Tytułem przykładu: W umowie sprzedaży, kupujący jest dłużnikiem sprzedawcy w odniesieniu do ceny rzeczy, jednocześnie jest wierzycielem sprzedawcy w stosunku do obowiązku wydania mu rzeczy. W tym samym stosunku zobowiązaniowym sprzedawca jest dłużnikiem w zakresie obowiązku przeniesienia na kupującego własności rzeczy oraz wierzycielem, jeśli idzie o odebranie rzeczy przez kupującego. |
Każdy stosunek zobowiązaniowy można rozłożyć na następujące elementy:
1) podmiot uprawniony do otrzymania świadczenia(wierzyciel),
2) podmiot zobowiązany do spełnienia świadczenia (dłużnik),
3) obowiązek spełnienia danego świadczenia,
4) uprawnienie do uzyskania danego świadczenia.
Wiązka uprawnień występujących w stosunku zobowiązaniowym nosi miano prawa podmiotowego (wierzytelności). Na wierzytelność składają się:
- uprawnienia prawnokształtujące, których mocą wierzyciel doprowadza do wywołania określonych skutków prawnych wyłącznie własnym zachowaniem (nie ma tu miejsca na świadczenie dłużnika), np. uprawnienie do wypowiedzenia stosunku zobowiązaniowego, odstąpienie od umowy,
- roszczenia, które mają służyć zabezpieczeniu wykonania wierzytelności w ten sposób, że wierzyciel może żądać od dłużnika określonego świadczenia. Roszczenia są zatem uprawnieniami przedmiotowo i podmiotowo skonkretyzowanymi (ściśle oznaczonymi). Mogą mieć charakter majątkowy lub niemajątkowy,
- uprawnienia do żądania ukształtowania zobowiązania przez sąd (np. upoważniające wierzyciela do wykonania zastępczego świadczenia – art. 480 KC, zmieniające treść zobowiązania – art. 3571 KC).
Poszczególne uprawnienia, które składają się na wierzytelność, mogą być oddzielnie wymagalne i dochodzone przed sądem, mogą także ulegać odrębnie przedawnieniu, innymi słowy – wierzyciel może domagać się ich realizacji łącznie lub oddzielnie.
Tytułem przykładu: Umowa najmu ulega zakończeniu na skutek dokonanego wypowiedzenia, pomimo to pozostają określone roszczenia – o wydanie przedmiotu najmu, o zapłatę zaległego czynszu czy o naprawienie szkody. |
Dług jest konieczną konsekwencją istnienia wierzytelności, dług i wierzytelność są dwiema stronami tego samego stosunku zobowiązaniowego. Dlatego dług definiujemy jako zespół obowiązków dłużnika prowadzących do zaspokojenia uzasadnionego interesu wierzyciela.
Dług a odpowiedzialność
W nauce prawa cywilnego powszechnie rozróżnia się i przeciwstawia pojęcia długu i odpowiedzialności. Podstawowa przyczyna tego tkwi w tym, że sytuacja osób „wciągniętych w orbitę zobowiązania” nie jest taka sama. Nie zawsze też istnienie długu automatycznie przesądza o możliwości pociągnięcia dłużnika do odpowiedzialności.
Sytuacja, gdy istnieje dług, a nie ma odpowiedzialności, występuje przy tzw. zobowiązaniach niezupełnych. Zobowiązanie tego typu charakteryzuje się istnieniem węzła prawnego rodzącego określone prawa i obowiązki, nie istnieje jednak realna możliwość zaspokojenia wierzyciela w drodze zastosowania przymusu państwowego. Jeśli zaś dłużnik dobrowolnie spełni świadczenie, wierzyciel nie będzie mógł domagać się jego zwrotu.
Typowym przykładem zobowiązania niezupełnego jest [...]
Autoryzacja
To jest artykuł płatny, aby go przeczytać musisz się zalogować i zakupić kwotą: 9 zł
Dostęp przez SMS
Wykup dostęp do artykułu na 12 godzin, poprzez SMS za kwotę 9,00 zł (11,07 zł z VAT) wysyłając SMS o treści: "AP.VORTALEP9" na numer: 79068
Wszelkie uwagi i reklamacje prosimy przesyłać na adres: ep@beck.pl
