Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia

dr Adam Doliwa

Tekst pochodzi z numeru: 06 (99) czerwiec 2008

Prezentujemy materiał, który charakteryzuje umowę o zrzeczenie się dziedziczenia ustawowego zawieraną pomiędzy przyszłym spadkodawcą i osobą należącą do kręgu jego spadkobierców ustawowych. Umowa niniejsza stanowi jedyny wyjątek od zakazu zawierania umów o spadek po osobie żyjącej.

Ogólna charakterystyka umowy o zrzeczenie się dziedziczenia

Zgodnie z art. 1048 KC, spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Notarialna forma umowy o zrzeczenie się dziedziczenia jest formą zastrzeżoną pod rygorem nieważności – ad solemnitatem (zob. art. 1048 zd. 2 w zw. z art. 73 § 2 zd. 1 KC). Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia określa się w doktrynie prawniczej jako dopuszczalny przez ustawę negatywny kontrakt dziedziczenia, tzn. że nie wynika z niej tytuł powołania do dziedziczenia (w prawie polskim tytuł taki wynikać może wyłącznie z testamentu lub z ustawy)1.

Umowne zrzeczenie się dziedziczenia jest jedynym dopuszczalnym wyjątkiem od przewidzianego w art. 1047 KC zakazu zawierania umów o spadek po osobie żyjącej (por. art. 1050 KC)2. Prócz prawa polskiego zawarcie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia dopuszczają m.in. prawo austriackie, niemieckie i szwajcarskie, z kolei zakaz zrzekania się dziedziczenia w drodze umowy przewiduje prawo francuskie, hiszpańskie i włoskie3.

Zrzec się dziedziczenia w drodze umowy z art. 1048 KC można tylko za życia przyszłego spadkodawcy; umowa zawarta przez pełnomocnika po śmierci mocodawcy – spadkodawcy – będzie umową nieważną (art. 58 § 1 w zw. z art. 1048 i 1047 KC)4.

W myśl art. 1048 KC przedmiotem zrzeczenia się jest dziedziczenie ustawowe5 po przyszłym spadkodawcy jako drugiej stronie umowy. Natomiast na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów (zob. art. 10 dekretu z 8.10.1946 r. – Prawo spadkowe) możliwe było zrzeczenie się tak dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego. Z obecnie obowiązującej regulacji art. 1048 KC wynika, że umowa nie prowadzi do utraty zdolności dziedziczenia, a także nie wyłącza możliwości dojścia do dziedziczenia po spadkodawcy jako drugiej stronie umowy na podstawie powołania testamentowego. Można się zrzec dziedziczenia ustawowego tylko po danym spadkodawcy (stronie umowy).

Co więcej, zrzeczenie się dziedziczenia testamentowego jest na gruncie obowiązującego prawa bezskuteczne. Z jednej strony bowiem przyszły spadkodawca może sporządzić testament po zrzeczeniu się dziedziczenia i powołać w nim na spadkobiercę zrzekającego się, z drugiej zaś może zawsze odwołać testament, nawet ten sporządzony przed zrzeczeniem się dziedziczenia (co wynika ze swobody testowania)6.

Umowa dotyczy przyszłego spadku, a oświadczenie o zrzeczeniu się dziedziczenia składa potencjalny spadkobierca7.

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia jest skuteczna bez względu na to, jak długi czas upłynął pomiędzy chwilą jej zawarcia a datą śmierci spadkodawcy (strony umowy)8.

Strony umowy

Z art. 1048 KC wynika, że umowa o zrzeczenie się dziedziczenia może być zawarta pomiędzy przyszłym spadkodawcą a osobą należącą w świetle art. 931 i n. KC do kręgu spadkobierców ustawowych (potencjalnym spadkobiercą). Jedynie gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy oraz Skarb Państwa, będący spadkobiercami ustawowymi – tzw. spadkobiercami koniecznymi (art. 935 § 3 KC) – nie mogą zrzec się dziedziczenia9.

Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia, ze skutkami określonymi w art. 1049 KC, może zawrzeć, w roli zrzekającego się, ze swoim przyszłym spadkodawcą każda osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych, a nie tylko osoba, która w danych okolicznościach ma szansę nabycia spadku po tym spadkodawcy.

Chodzi zatem o zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy. Nie ma w tym zakresie odpowiedniego zastosowania zasada, że bliższy żyjący krewny wyłącza od dziedziczenia żyjącego dalszego krewnego10. Z tym, że skutki prawne związane z zawarciem umowy o zrzeczenie się dziedziczenia powstaną dopiero z chwilą otwarcia spadku i będą dotyczyć tylko [...]

... 

Autoryzacja

To jest artykuł płatny, aby go przeczytać musisz się zalogować i zakupić kwotą: 5 zł

Podaj swój email i hasło aby się zalogować:
Hasło:



Dostęp przez SMS

Wykup dostęp do artykułu na 12 godzin, poprzez SMS za kwotę 5,00 zł (6,15 zł z VAT) wysyłając SMS o treści: "AP.VORTALEP5" na numer: 75068


Usługa działa w sieciach operatorów: Plus GSM, Era, Orange, Play. Własciciel serwisu: Wydawnictwo C.H. Beck. Płatności SMS obsługuje dotpay.pl.

Wszelkie uwagi i reklamacje prosimy przesyłać na adres: ep@beck.pl


Prenumerata 2014/2015

Nowy EP 10 (154) październik 2014

Poprzednie numery

zobacz wszystkie

Newsletter

No poll records found on this page. Please put a poll record on this page or point to a page in the field "startingpoint"