Ostatnie wątki z forum
Unijne instrumenty współdziałania państw w sprawach karnych1
Częste i liczne zmiany dokonujące się w polskim prawie karnym są między innymi następstwem pogłębiającej się integracji europejskiej. Przystąpienie Polski w maju 2004 r. do Unii Europejskiej sprawiło, że polskie prawo, w tym także polskie prawo karne, nieustannie podlega procesowi europeizacji. Wiele zmian w polskim prawie karnym to zmiany będące efektem coraz częstszego tworzenia w prawie międzynarodowym, a zwłaszcza w prawie unijnym, także regulacji prawnokarnych. Funkcją tych regulacji jest kształtowanie aktywniejszej współpracy państw w sprawach karnych, tj. w zakresie ścigania sprawców przestępstw i egzekwowania odpowiedzialności karnej. Służą temu różne procedury i instrumenty.
Tytułem wstępu
Pewne instrumenty takiej współpracy, zwłaszcza instrumenty o charakterze prawno-procesowym, funkcjonowały jeszcze przed ustanowieniem Unii Europejskiej. Były one tworzone konwencjami oraz międzypaństwowymi umowami dwu- i wielostronnymi2. Należą do nich nadal funkcjonujące, tradycyjne instrumenty współpracy państw w sprawach karnych3.
Jedne z nich to instrumenty regulujące ekstradycję i tzw. pomoc prawną. Inne to: przejęcie i przekazanie ścigania; wykonywanie zagranicznych wyroków karnych, związane z przekazywaniem w tym celu skazanych oraz wykonywaniem kar i innych środków orzeczonych wyrokiem sądu państwa obcego; poszukiwanie; tymczasowe zajęcie, a także przepadek korzyści pochodzących z przestępstwa oraz narzędzi i materiałów służących jego popełnieniu. Należy wszakże zauważyć, że funkcjonowanie tego tradycyjnego instrumentarium nie jest dostatecznie sprawne i skuteczne4. |
Tak rozumiane tradycyjne instrumentarium współpracy państw w sprawach karnych nie jest jednak objęte zakresem niniejszego opracowania. Toteż do tych instrumentów współpracy należy odnieść jedynie refleksję o ich szczególnej właściwości, która jest ich poważnym mankamentem i która ją różni je od unijnych instrumentów współpracy. Mankamentem tym jest to, że w procedurze stosowania wskazanych instrumentów współpracy znaczącą, wręcz decydującą funkcję spełniają organy polityczne, zazwyczaj ministrowie sprawiedliwości współpracujących państw. Okoliczność ta oraz związane z tym sformalizowanie powodują przewlekłość postępowań, co w istotnym stopniu osłabia skuteczność stosowania omawianych instrumentów współpracy albo wręcz zniechęca do ich stosowania.
Tego mankamentu pozbawione są instrumenty współpracy państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach karnych, kształtowane regulacjami unijnymi. Podstawowym założeniem ich funkcjonowania jest bowiem stosowanie w trybie bezpośredniej współpracy organów jurysdykcyjnych państw członkowskich, z pominięciem czynnika politycznego i administracyjnego.
Ewolucja współpracy państw w sprawach karnych
Cztery kolejne wydarzenia posiadały szczególnie doniosłe znaczenie dla kształtowania się współpracy państw członkowskich Unii Europejskiej w sprawach karnych, choć w pewnym stopniu współpracę taką rejestrowano już wcześniej, zwłaszcza w postaci działalności tzw. grupy TREVI czy w ramach systemu Schengen.
Pierwszym niekwestionowanym przełomem w integracji europejskiej w obszarze prawa karnego było utworzenie w 1993 r. Unii Europejskiej na mocy Traktatu z Maastricht5. W Traktacie stwierdzono bowiem, że jednym z celów Unii jest rozwijanie międzyrządowej współpracy w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, zaliczając do tej współpracy także współpracę policyjną i sądową w sprawach karnych (tzw. III filar).
Kolejnym krokiem były zmiany dokonane w 1999 r. Traktatem Amsterdamskim6. Polegały one m.in. na ograniczeniu polityk objętych współpracą międzyrządową wyłącznie do współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych (III filar). Zdefiniowano jednocześnie cele Unii Europejskiej, wśród których wskazano utrzymywanie i rozwijanie Unii jako przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Sformułowanie to było i jest bardzo istotne. Determinuje ono bowiem dalszy rozwój omawianej współpracy. Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości jest kształtowana na kilku płaszczyznach. Zapewniając brak kontroli osób na swoich granicach wewnętrznych, Unia gwarantuje kontrolę zewnętrznych granic oraz rozwija wspólną politykę w dziedzinie azylu i imigracji. Nadto Unia dokłada wszelkich starań, aby zapewnić swoim obywatelom wysoki poziom bezpieczeństwa. Realizacji tego drugiego zadania – co jest szczególnie ważne w kontekście omawianej tu tematyki – służyć ma tworzenie instrumentów zapobiegających oraz zwalczających takie zjawiska, jak przestępczość, rasizm i ksenofobia, a także koordynujących współpracę organów policyjnych, sądowych oraz innych właściwych organów działających w tym zakresie. Wysoki poziom bezpieczeństwa ma być gwarantowany także funkcjonowaniem zasady wzajemnego uznawania orzeczeń w sprawach karnych, a także – jeżeli jest to konieczne – harmonizacją regulacji prawnokarnych obowiązujących w państwach członkowskich Unii.
Kolejne zmiany, choć w zakresie współpracy państw w sprawach karnych stosunkowo niewielkie, wprowadził Traktat z Nicei7. Sformułowana została w nim zasada wzmocnionej współpracy. Stworzono także traktatowe podstawy umożliwiające powołanie Europejskiej Jednostki Współpracy Sądowej – Eurojust.
Szczególną doniosłość w zakresie regulowania zasad unijnej współpracy państw w sprawach karnych posiada Traktat z Lizbony8, na podstawie którego przeprowadzono kompleksową reformę funkcjonowania Unii Europejskiej. Na mocy tych zmian istotnej zmianie systemowej uległy zasady współpracy w dziedzinach należących do przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. W tym kontekście należy w szczególności podkreślić, że należąca do tej przestrzeni współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych, podlegająca dotąd reżimowi współpracy międzyrządowej, stała się polityką realizowaną bezpośrednio przez Unię. Oznacza to, że stała się ona przedmiotem zasadniczo takich samych regulacji i instrumentów prawnych jak te, którymi regulowane są inne dziedziny objęte kompetencją Unii9.
Formy współpracy państw w sprawach karnych
Charakteryzując w sposób ogólny współpracę państw członkowskich Unii w sprawach karnych, można i należy wyróżnić formy tej współpracy oraz jej zasady i instrumenty. |
Formy współpracy są różne, zwłaszcza w zależności od tego, czy [...]
Autoryzacja
To jest artykuł płatny, aby go przeczytać musisz się zalogować i zakupić kwotą: 6 zł
Dostęp przez SMS
Wykup dostęp do artykułu na 12 godzin, poprzez SMS za kwotę 6,00 zł (7,38 zł z VAT) wysyłając SMS o treści: "AP.VORTALEP6" na numer: 76068
Wszelkie uwagi i reklamacje prosimy przesyłać na adres: ep@beck.pl
