|
Tezy: 1) Wykładni art. 45 TFUE (dawny art. 39 TWE)1 należy dokonywać w ten sposób, że wiedza, która powinna być uwzględniona jako element odniesienia w celu dokonania oceny równoważności szkolenia w następstwie wniosku o dopuszczenie do aplikacji prawniczej – bez przystąpienia do egzaminów pisemnych w tym zakresie – jest wiedzą potwierdzoną przez kwalifikacje wymagane w państwie członkowskim, w którym kandydat wnosi o dopuszczenie go do takiej aplikacji. 2) Wykładni art. 45 TFUE należy dokonywać w ten sposób, że gdy właściwe władze państwa członkowskiego badają wniosek obywatela innego państwa członkowskiego dotyczący dostępu do praktycznego szkolenia w celu późniejszego wykonywania regulowanego zawodu prawniczego, jak w przypadku aplikacji prawniczej w Niemczech, przepis ten nie przewiduje obowiązku, aby władze te wymagały od kandydata – w ramach badania równoważności wymaganego przez prawo unijne – jedynie poziomu wiedzy prawniczej niższego niż potwierdzony przez kwalifikacje wymagane w tym państwie członkowskim dla uzyskania dostępu do takiego okresu praktycznego szkolenia. Należy jednakże wskazać, że po pierwsze przepis ten nie stoi też na przeszkodzie takiemu uelastycznieniu wymaganych kwalifikacji, a po drugie w praktyce istotne jest, aby możliwość częściowego uznania wiedzy potwierdzonej przez kwalifikacje wykazane przez zainteresowanego nie była tylko fikcyjna, czego weryfikacja jest zadaniem sądu krajowego. Wyrok TS z 10.12.2009 r. w sprawie C 345/08 Krzysztof Peśla przeciwko Justizministerium Mecklenburg Vorpommern |
Ramy prawa krajowego
Wykonywanie wszystkich regulowanych zawodów prawniczych wymaga w Niemczech, co do zasady, uzyskania uprawnienia do wykonywania funkcji sędziego (Befähigung zum Richterami). Uprawnienie to jest nadawane osobom, które zdały pierwszy egzamin państwowy z prawa (erstes juristisches Staatsexamen) po odbyciu uniwersyteckich studiów prawniczych oraz zdały drugi egzamin państwowy z prawa po odbyciu aplikacji prawniczej (Rechtsreferendariat).
Studia uniwersyteckie obejmują przedmioty obowiązkowe (prawo materialne i procesowe: cywilne, karne, administracyjne oraz prawo europejskie, metodologię prawniczą i podstawowe aspekty filozofii, historii i socjologii) oraz przedmioty specjalistyczne. Na pierwszy egzamin składa się egzamin uniwersytecki z wybranych przedmiotów specjalistycznych i egzamin państwowy z przedmiotów obowiązkowych.
Zgodnie z niemieckimi przepisami, jeżeli obywatel państwa członkowskiego uzyskał w tym państwie uniwersytecki dyplom prawa dający mu dostęp do podyplomowego szkolenia adwokackiego, może wystąpić w Niemczech o stwierdzenie równoważności tego dyplomu z pierwszym egzaminem państwowym. Wówczas jego wiedza i umiejętności powinny odpowiadać wiedzy i umiejętnościom potwierdzonym egzaminem państwowym z przedmiotów obowiązkowych. Ocena wiedzy i umiejętności obejmuje dyplom uniwersytecki i przedłożone dokumenty, a zwłaszcza dyplomy, świadectwa z egzaminów, inne świadectwa kwalifikacji i poświadczenia odpowiedniego doświadczenia zawodowego. W sytuacji, gdy ocena ta nie wykaże równoważności lub wykaże ją jedynie w części, na wniosek zainteresowanego przeprowadzony zostaje egzamin kwalifikacyjny. Jest to egzamin państwowy, zdawany w języku niemieckim, który ma na celu ocenę zdolności do pozytywnego zakończenia aplikacji. Przedmiotami egzaminacyjnymi są materialne i procesowe prawo: cywilne, karne i administracyjne. Stwierdzenie równoważności powoduje skutek zdanego pierwszego egzaminu i w konsekwencji zainteresowany jest dopuszczany do aplikacji.
Stan faktyczny
K. Peśla ukończył studia uniwersyteckie na wydziale prawa uniwersytetu w Poznaniu, uzyskując dyplom magistra. Ponadto, uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą, w którym odbywał on studia równolegle ze studiami w Polsce, nadał mu akademickie tytuły: Master of German and Polish Law oraz Bachelor of German and Polish Law. K. Peśla przedstawił wniosek o dopuszczenie do aplikacji w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ministerstwo sprawiedliwości tego kraju (Justizministerium Mecklenburg Vorpommern) odrzuciło wniosek o stwierdzenie równoważności. W opinii ministerstwa kryterium pozwalającym na uznanie równoważności jest uzyskanie wiedzy niezbędnej do zdania pierwszego egzaminu państwowego z ww. przedmiotów obowiązkowych. Znajomość prawa obcego nie może zostać uznana za równorzędną w świetle jego różnic w porównaniu z prawem niemieckim. Ponadto wiedza z zakresu prawa niemieckiego uzyskana przez K. Peślę w ramach kursu Master of German and Polish Law jest na znacznie niższym poziomie aniżeli wymagana podczas pierwszego egzaminu państwowego. Jednakże wskazano, że K. Peśla mógłby, na wniosek, przystąpić do egzaminu kwalifikacyjnego.
K. Peśla wniósł skargę do niemieckiego sądu, podnosząc, że ocena równoważności dokonana przez ministerstwo jest sprzeczna z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości. Argumentował on, że gdyby wiedza i umiejętności w ramach prawa niemieckiego, takie jak wymagane w zakresie pierwszego egzaminu państwowego, stanowiły kryterium oceny, które należy uwzględnić, żaden zagraniczny dyplom nie mógłby go spełnić, jako że prawo niemieckie nie jest, co do zasady, wykładane w innych państwach członkowskich.
Pytania prejudycjalne
Sąd krajowy postanowił zwrócić się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącycmi rodzaju wiedzy, którą należy uwzględnić jako element odniesienia dla oceny, czy wnioskujący o bezpośrednie dopuszczenie do aplikacji posiada poziom wiedzy równoważny do wymaganego przy przystępowaniu do aplikacji prawniczej w Niemczech. Zatem czy ta wiedza powinna obejmować niemieckie prawo oraz czy znajomość prawa innego państwa członkowskiego może zostać uznana za równoważną – z punktu widzenia zarówno czasu, jak i wysiłku włożonego w tym zakresie – wiedzy wymaganej dla uzyskania dostępu do aplikacji w przyjmującym państwie. Sąd krajowy dążył również do ustalenia, czy możliwe jest, aby prawo unijne wymagało, by poziom znajomości prawa przyjmującego państwa członkowskiego, wymagany dla celów dopuszczenia do aplikacji obligatoryjnie poprzedzającej drugi państwowy egzamin z prawa i dopuszczenie do wykonywania zawodów prawniczych, został, w pewnym zakresie, obniżony ze względu na ułatwienie korzystania ze swobody przemieszania się pracowników.
Zagadnienia problemowe
Niemożność zastosowania przepisów unijnego prawa wtórnego (pochodnego)
Wykonywanie działalności zawodowej przez adwokata lub radcę prawnego w innym państwie członkowskim uregulowane jest przepisami dyrektywy 98/5/WE2 dotyczącej wyłącznie prawników posiadających pełne kwalifikacje zawodowe w państwie członkowskim pochodzenia3. Jednakże K. Peśla nie uzyskał kwalifikacji zawodowych niezbędnych do uzyskania dostępu do zawodu adwokata lub radcy prawnego w Polsce. Ponadto, wykonywanie czynności przez aplikanta stanowi praktyczną część szkolenia niezbędnego dla uzyskania dostępu do zawodów prawniczych w Niemczech. Zatem działalność ta nie może zostać uznana za „zawód regulowany” w rozumieniu dyrektywy Rady 89/48/EWG4. W związku z tym Trybunał trafnie stwierdził, że osoba znajdująca się w takiej sytuacji jak K. Peśla nie może powoływać się w postępowaniu przed sądem krajowym na unijne prawo wtórne (pochodne) celem uznania jej kwalifikacji akademickich i doświadczenia zawodowego.
Stosowanie unijnych przepisów traktatowych
Trybunał uznał, że podstawowe znaczenie dla oceny prawnej w niniejszej sprawie mają przepisy art. 45 TFUE, które regulują swobodę przemieszczania się pracowników5. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem [...]