Tekst pochodzi z numeru: 3 (78) marzec 2006 r., artykuł po uzupełnieniu i aktualizacji.
Umiejętność sporządzania opinii prawnych powinien opanować każdy student, który zamierza wykonywać w przyszłości zawód prawnika. Jednak program studiów akademickich nie realizuje tego postulatu, na co zwraca się uwagę również w piśmiennictwie1. Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie metody przygotowywania opinii prawnej w oparciu o konkretny stan faktyczny z zakresu prawa cywilnego.
O czym trzeba pamiętać?
Na wstępie zadanie prawnika polega na uporaniu się z określonym problemem prawnym. Wielką sztuką okazuje się jednak także komunikatywne przedstawienie uzyskanego rozwiązania, jak również wskazanie sposobu realizacji ewentualnych uprawnień. W trakcie pracy należy zatem nieustannie mieć na względzie to, że o wartości opinii prawnej stanowi przede wszystkim jej przydatność dla klienta, który chce się dowiedzieć, czy przysługują mu konkretne uprawnienia albo czy ciążą na nim jakieś obowiązki. Przytoczoną w treści opinii prawnej argumentację klient z dużym prawdopodobieństwem wykorzysta w samodzielnych wystąpieniach przed sądami, organami administracji publicznej, a także osobami prywatnymi2.
Rozwiązywanie problemu prawnego
Ustalanie stanu faktycznego
Typowa sytuacja wygląda tak, że na wstępie klient przedstawia ustnie ogólny zarys sprawy. Nie inaczej było i w przypadku, który stał się podstawą przedmiotowej analizy. Od klienta udało się uzyskać poniższe informacje.
| Klientem jest Maciej P. Dnia 16.10.1965 r. Franciszek R. nabył od swojego sąsiada Antoniego N. nieruchomość oznaczoną jako działka nr 439 (umowa sprzedaży sporządzona została na zwykłej kartce papieru, a nie w formie aktu notarialnego). Po kilku latach Franciszek R. zmarł i działką zajęła się rodzina P. (najpierw ojciec Jan, następnie syn Maciej). Tymczasem w grudniu 2000 r. Tymoteusz R. (wnuk Franciszka) złożył w sądzie pozew przeciwko Maciejowi P. o wydanie działki nr 439. Wkrótce jednak Tymoteusz R. wyjechał za granicę, ale po powrocie od kwietnia 2005 r. kontynuuje działania w celu odzyskania przedmiotowej działki. |
Podkreślić należy, że właściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest pierwszym etapem warunkującym wypracowanie odpowiedniego rozwiązania, a w konsekwencji sporządzenie dobrej opinii prawnej. Powszechnie uważa się, że jest to istotna umiejętność prawnicza3. Ustalenie stanu faktycznego analizowanej sprawy polega na wnikliwym zapoznaniu się z podanymi przez klienta wiadomościami i poszukiwaniu nowych faktów, ale równocześnie na próbie wychwycenia tych elementów, które mogą mieć istotne znaczenie z punktu widzenia przepisów prawnych znajdujących zastosowanie w analizowanym przypadku. Zatem już na tym etapie pracy powinno pojawić się wyobrażenie, jakie przepisy prawne należy zastosować w badanej sprawie. Ułatwi to i skróci proces ustalania stanu faktycznego. Nie zawsze jest to jednak możliwe, zwłaszcza w sprawach trudnych. Przydatna okazuje się nabywana z czasem intuicja prawna i doświadczenie, które pomagają rozstrzygać, jakie fakty mogą okazać się istotne z punktu widzenia hipotezy normy prawnej, a ustalenie których okaże się zbędne. Zastrzec jednak należy, że dokonany już na tym pierwszym etapie wybór właściwych dla stanu faktycznego przepisów ma charakter wstępny. Niewykluczone przecież, że ulegnie on zmianie na dalszych etapach prac. Jednak pomimo tego ryzyka nie można zapominać o konieczności podjęcia trudu poszukiwania faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy4.
| W konkluzji należy stwierdzić, że pierwszy etap ustalania stanu faktycznego sprawy wymusza odwołanie się do etapu kolejnego, którym jest ustalenie stanu prawnego. Oba te etapy w pewnym stopniu wzajemnie się przeplatają, bowiem przy ustalaniu stanu prawnego konieczny może się okazać powrót do etapu wcześniejszego, by odszukać pewne nowe fakty. |
Już z powyższych uwag wynika, że ustalenie stanu faktycznego nie jest zadaniem prostym. Dlatego punktem wyjścia do dalszych poszukiwań powinno być przyjęcie [...]