Ustawa z 5.11.2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – Kodeks karny wykonawczy, ustawy – Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw1 wprowadziła istotne zmiany dotyczące kary ograniczenia wolności. Dotychczasowe przepisy, zarówno prawa materialnego, jak i wykonawczego, stwarzały bariery, w wyniku których kara ograniczenia wolności była niejednokrotnie wykonywana niedostatecznie sprawnie i nazbyt długo, wymagała podejmowania w postępowaniu wykonawczym zbyt wielu czynności przez sąd i kuratora oraz pociągała za sobą nakłady finansowe ponoszone przez podmioty zatrudniające. Trudności związane z jej wykonaniem stanowiły jeden z powodów stosunkowo rzadkiego orzekania tej kary.
Orzekanie kary ograniczenia wolności
Kara ograniczenia wolności orzekana na podstawie dotychczasowych przepisów była przedmiotem wielu zastrzeżeń i uwag krytycznych. Nie spełniała w dostatecznym stopniu funkcji resocjalizacyjnych, nie mogła również stanowić w szerokim zakresie realnej alternatywy dla kary pozbawienia wolności.
Istotą kary ograniczenia wolności jest indywidualno-prewencyjne oddziaływanie na skazanego, realizujące cel wychowawczy kary wskutek oddziaływania na skazanego obowiązkami należącymi do istoty kary ograniczenia wolności, w szczególności obowiązkiem świadczenia pracy, który może występować w dwóch postaciach: wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne oraz potrącenia od 10 do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym.
Do KK oraz KKW wprowadzono ustawą zmiany przepisów prawa materialnego i wykonawczego, likwidujące bariery, w wyniku których kara ograniczenia wolności była wykonywana nieefektywnie.
Wprowadzono możliwie najszersze, zgodnie z aktualną praktyką wykonawczą, określenie kręgu podmiotów, w których może być przez skazanych wykonywana nieodpłatna kontrolowana praca na cele społeczne, a także praca społecznie użyteczna. Zadanie podmiotu zatrudniającego sprowadza się zaś, w myśl nowych unormowań, do niezbędnego zakresu poprzez zredukowanie do minimum administracyjnych czynności związanych z organizacją i dokumentowaniem przebiegu wykonywania pracy. Dla zwiększenia zainteresowania zatrudnieniem skazanych wprowadzono zasadę nieobciążania podmiotów, w których wykonywana będzie praca skazanego, jakimikolwiek kosztami jego zatrudnienia. Pozostawiono koszty obowiązkowego ubezpieczenia osób wykonujących wyznaczoną pracę od następstw nieszczęśliwych wypadków - przejął je Skarb Państwa.
Wprowadzone zmiany zwiększą liczbę miejsc, w których skazani będą mogli wykonywać nieodpłatną, kontrolowaną pracę na cele społeczne. Zarówno zapewnienie, jak i pozyskiwanie nowych miejsc pracy należy obecnie do samorządu, co uaktywni władze samorządowe i włączy je do systemu wykonywania kary ograniczenia wolności. Zmiany umożliwiają bardziej elastyczne dostosowanie organizacji pracy skazanego do jej charakteru oraz specyfiki podmiotu zatrudniającego.
Nowe rozwiązania wprowadzają osobę zawodowego kuratora sądowego jako organu wykonującego większość czynności postępowania wykonawczego w zakresie kary ograniczenia wolności, sprowadzając czynności zastrzeżone dla sądu do niezbędnego minimum. Kurator podejmuje obecnie [...]