3 kazusy z postępowania przygotowawczego

Rozwiązywanie kazusów to jedna z najważniejszych metod nauki postępowania karnego, ponieważ pozwala przełożyć teorię na praktyczne działanie. Dzięki pracy na konkretnych przykładach uczysz się identyfikować problemy prawne, analizować stan faktyczny i formułować precyzyjne argumenty procesowe. To także świetne przygotowanie do egzaminów i przyszłej pracy w zawodach prawniczych. Zmierz się z poniższymi kazusami i sprawdź swoje umiejętności.

 

Kazus 1. Odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego i tryb jej zaskarżenia

Stan faktyczny:

Aleksander L. złożył zawiadomienie do Prokuratury Rejonowej w C. o popełnieniu przestępstwa fałszywych zeznań przez Jacka D. W zawiadomieniu podał on, że został skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w C. za przestępstwo kradzieży na podstawie zeznania Jacka D. Ten ostatni miał być jedynym świadkiem zdarzenia. Po uprawomocnieniu się orzeczenia znajomy Aleksandra L., Marcin R. opowiedział mu o zachowaniu Jacka D., o którym słyszał. Ten ostatni miał się chwalić, że „załatwił” swoimi zeznaniami Aleksandra L. Prokurator wydał postanowienie, na mocy którego odmówił wszczęcia postępowania przygotowawczego, uznając że brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. O powyższym rozstrzygnięciu prokurator poinformował Aleksandra L. Ten ostatni jeszcze tego samego dnia złożył zażalenie na ww. postanowienie. Prokurator odmówił przyjęcia tego środka odwoławczego, wskazując że Aleksander L. nie jest pokrzywdzonym, a zatem nie jest uprawniony do wniesienia zażalenia. Zarządzenie o odmowie przyjęcia zażalenia złożonego przez Aleksandra L. zostało mu doręczone.

Problemy:

1. Czy odmowa przez prokuratora przyjęcia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego była zasadna?
2. Czy Aleksander L. może kwestionować odmowę przyjęcia jego zażalenia?

Rozwiązanie:

Ad 1) Aleksander L. rzeczywiście nie jest pokrzywdzonym przestępstwem fałszywych zeznań (art. 233 § 1 KK). Ten przepis prawa karnego materialnego, zawarty w Rozdziale XXX KK „Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości”, chroni bowiem abstrakcyjne dobro prawne w postaci prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, a nie dobra indywidualne (post. SN z 1.4.2005 r., IV KK 42/05, OSNKW 2005, Nr 7–8, poz. 66). Choć w potocznym rozumieniu Aleksander L. może czuć się pokrzywdzonym – jego zdaniem – fałszywymi zeznaniami, to jednak na gruncie prawa procesowego nie można mówić o bezpośrednim naruszeniu lub zagrożeniu przez przestępstwo jego dobra prawnego (art. 49 § 1 KPK). Należy jednak pamiętać, że uprawnienie do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przysługuje nie tylko pokrzywdzonemu, ale również zawiadamiającemu, jeżeli wskutek przestępstwa doszło do naruszenia (choćby pośrednio) jego praw (art. 306 § 1 pkt 3 KPK). O takiej sytuacji można mówić w niniejszym stanie faktycznym, a zatem decyzja prokuratora o odmowie przyjęcia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego była niezasadna.

Ad 2) Prokurator nie powinien był poprzestać jedynie na poinformowaniu Aleksandra L. o wydaniu postanowienia o odmowie wszczęcia (art. 305 § 4 KPK), ale zobowiązany był doręczyć mu odpis postanowienia jako osobie uprawnionej do wniesienia środka odwoławczego wraz z pouczeniem (art. 100 § 4 i 8 w zw. z art. 106 KPK). W opisanej sytuacji Aleksander L. może wnieść zażalenie na zarządzenie o odmowie przyjęcia środka odwoławczego (art. 302 § 1; art. 429 § 2 w zw. z art. 465 § 1 i 2 KPK).

 

Kazus 2. Obrońca w postępowaniu przygotowawczym i jego udział w przesłuchaniu podejrzanego

Stan faktyczny:

Piotr C. był menedżerem w dużej spółce zajmującej się doradztwem finansowym. W latach 2023–2025 pełnił funkcję członka zarządu tej spółki. W czerwcu 2025 r. do spółki wkroczyło Centralne Biuro Antykorupcyjne i zabezpieczyło część dokumentacji. Piotr C. przewidywał, że może być zatrzymany. Rozmawiał on z jednym ze swoich znajomych, Michałem Z., który był adwokatem. Obaj panowie umówili się, że w razie zatrzymania adwokat Michał Z. od razu podejmie się obrony kolegi. Do zatrzymania przez CBA doszło 14.7.2025 r. Piotr C. został przewieziony do siedziby Prokuratury Okręgowej w P. W nieformalnej rozmowie prokurator oświadczył Piotrowi C., że chce mu ogłosić przygotowane wcześniej postanowienie o przedstawieniu zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 296 § 3 KK (kwalifikowany typ przestępstwa nadużycia zaufania). Piotr C. oświadczył, że chce, aby adwokat Michał Z. wziął udział w czynności przedstawienia zarzutów. Podał prokuratorowi numer telefonu adwokata z prośbą, aby do niego zatelefonował i powiadomił go o tej czynności. W międzyczasie do Prokuratury Okręgowej w W. dotarł faks upoważnienia do obrony Piotra C., udzielonego adwokatowi Michałowi Z. przez małżonkę Piotra C. Prokurator oświadczył, że nie będzie oczekiwał na adwokata, gdyż ten nie został jeszcze ustanowiony jako obrońca, a po chwili przystąpił do czynności przedstawienia zarzutów i przesłuchania podejrzanego.

Problemy:

1. Czy obrońca Piotra C. został skutecznie ustanowiony?
2. Czy obrońca miał prawo wziąć udział w czynności procesowej z udziałem podejrzanego?
3. Czy prokurator mógł przeprowadzić czynności nie oczekując na obrońcę?

Rozwiązanie:

Ad 1) Standardowy tryb przedstawienia zarzutów został przewidziany w art. 313 KPK, zgodnie z którym po sporządzeniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów należy je ogłosić podejrzanemu, a następnie przystąpić do jego przesłuchania. Przedstawiony stan faktyczny wymaga odwołania się do art. 301 KPK, który statuuje uprawnienie podejrzanego do przesłuchania go z udziałem ustanowionego obrońcy. Powstaje zatem pytanie, czy Piotr C. miał skutecznie ustanowionego obrońcę, co jest przesłanką dopuszczenia go do czynności przesłuchania. Prokurator stanął na stanowisku, że podejrzany nie miał obrońcy. Było to stanowisko błędne. Co prawda sam Piotr C. nie ustanowił jeszcze obrońcy (nie miały takiego skutku nieformalne ustalenia pomiędzy Piotrem C. a adwokatem Michałem Z.), ale jego ustanowienie przez żonę Piotra C. było skuteczne (art. 83 § 1 KPK). Upoważnienie do obrony dotarło do Prokuratury w formie faksu, co w dynamicznej i niecierpiącej zwłoki sytuacji należy ocenić jako wystarczające.

Ad 2) Kolejny problem dotyczy uprawnienia do uczestnictwa obrońcy w przesłuchaniu podejrzanego – czy obejmuje ono całą czynność przedstawienia zarzutów? Przesłuchanie podejrzanego w przypadku art. 313 KPK jest częścią składową czynności przedstawienia zarzutów. Wykładnia literalna art. 301 KPK stanowi o samym przesłuchaniu i niewątpliwie prokurator jest zobowiązany do umożliwienia obrońcy udziału w tej czynności. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby obrońca został dopuszczony do całej czynności przedstawienia zarzutów, obejmującej także przesłuchanie podejrzanego po ogłoszeniu mu postanowienia o przedstawieniu zarzutów, co jest regułą w praktyce. W działalności organów ścigania przesłuchanie podejrzanego następuje bezpośrednio po formalnym ogłoszeniu zarzutów, a wszystko to dzieje się bez rozgraniczenia na poszczególne czynności procesowe.

Ad 3) Ostatnia kwestia związana jest z momentem zgłoszenia przez Piotra C. żądania dopuszczenia jego obrońcy do udziału w czynności. Nastąpiło to jeszcze przed ogłoszeniem mu postanowienia o przedstawieniu zarzutów. Nie stanowi to jednak przeszkody, ponieważ posiadał on status podejrzanego od momentu wydania postanowienia w tym przedmiocie, a więc mógł mieć obrońcę (art. 71 § 1 KPK, art. 6 KPK w zw. z art. 71 § 3 KPK). Żądanie zgłoszone nawet po ogłoszeniu ww. postanowienia, a przed przejściem do przesłuchania powinno być respektowane, tj. obrońca powinien mieć możliwość udziału w przesłuchaniu podejrzanego, nawet jeśli wywołałoby to pewne opóźnienie czynności. Podsumowując, prokurator powinien był powiadomić adwokata Michała Z. o czynności i umożliwić mu wzięcie w niej udziału.

 

Kazus 3. Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym

Stan faktyczny:

Jan P. lubił amerykańskie kino akcji. W trakcie jazdy samochodem jako kierujący trafił na kontrolę drogową. Nie postanowił jednak uciekać, tylko zatrzymał się na polecenie funkcjonariusza Policji. Kontrola zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu dała wynik 0,52 mg/dm3. Jan P. został zatrzymany i przewieziony do jednostki Policji w celu przeprowadzenia kolejnych badań na zawartość alkoholu oraz dalszych czynności. Samochodem Jana P. zajął się znajomy, Władysław Z., który był pasażerem w trakcie jazdy. Funkcjonariusz Policji w nieformalnej rozmowie poinformował Jana P., że niebawem będzie mu przedstawiony zarzut popełnienia przestępstwa z art. 178a § 1 KK (prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości). Ten przypomniał sobie scenę z jednego z filmów, które wcześniej oglądał i stwierdził, że ma prawo milczeć i kategorycznie odmówił wzięcia udziału w czynności przedstawienia mu zarzutów przez policjanta. Zażądał doprowadzenia go przed oblicze sędziego. Zażądał również, aby Władysław Z. został przesłuchany w charakterze świadka przez sędziego.

Problemy:

1. Czy funkcjonariusze Policji powinni byli doprowadzić Jana P. do sądu?
2. Czy Władysław Z. powinien był zostać przesłuchany przez sędziego?

Rozwiązanie:

Ad 1) Postępowanie przygotowawcze w polskim procesie karnym jest domeną organów ścigania. Nie funkcjonuje w nim instytucja śledztwa sądowego, w którym to sędzia prowadzi postępowanie. W przepisach KPK nie można doszukać się przepisu, który uprawniałby sąd do podjęcia czynności przedstawienia zarzutów i przesłuchania podejrzanego. Żądanie Jana P. pozbawione było podstawy prawnej i jako takie nie mogło być uwzględnione. Funkcjonariusze Policji powinni byli przystąpić do dokonania czynności procesowej przedstawienia zarzutów (w trybie art. 313 lub art. 325g § 2 KPK).

Ad 2) Sąd jest uprawniony do dokonywania określonych czynności w postępowaniu przygotowawczym (art. 329 § 1 KPK). W art. 316 § 3 KPK przewidziano możliwość przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym świadka przez sąd, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że nie będzie można go przesłuchać na rozprawie. W takiej sytuacji strona lub prokurator albo inny organ prowadzący postępowanie mogą zwrócić się do sądu z takim żądaniem. W przedstawionym stanie faktycznym wniosek Jana P. o przesłuchanie przez sąd świadka Władysława Z. został skierowany w formie ustnej do prowadzącego czynność, a nie do sądu, a ponadto nie zawierał uzasadnienia. Brak było przesłanek, aby twierdzić, że przesłuchanie tego świadka nie będzie możliwe na rozprawie. Wobec tego, prowadzący postępowanie przygotowawcze nie był zobowiązany do zwrócenia się do sądu z żądaniem przesłuchania świadka i był uprawniony do dokonania tej czynności samodzielnie.

Powyższe kazusy pochodzą z Repetytorium Becka „Postępowanie karne” (Warszawa 2025) >>

 

Więcej kazusów z rozwiązaniami, które są oparte na aktualnym stanie prawnym i przykładowym orzecznictwie, znajdziesz w Repetytoriach Becka >>