Dozwolony użytek chronionych utworów. Edukacja a prawo autorskie: co wolno studentom i wykładowcom

Kopiowanie fragmentów książek, udostępnianie skryptów, materiały z e-learningu – to codzienność akademicka. Ale granica między „dozwolonym użytkiem edukacyjnym” a naruszeniem prawa autorskiego bywa cienka. W niniejszym artykule przedstawiamy legalne sposoby korzystania z chronionych utworów przez studentów i naukowców w ramach pracy dydaktycznej i naukowej.

Wyzwania, przed którymi obecnie stoi prawo autorskie, nie są niczym nowym. Prawo autorskie w zasadzie od samego początku musiało mierzyć się z rozwojem nowych technologii. Warto przytoczyć pogląd J. Brzechwy, który w swoim niepublikowanym nigdy Komentarzu do ustawy o prawie autorskim z 1926 r.[1] zauważał, że uzasadnienie dla objęcia twórców ochroną wynika właśnie z jednej strony z postępu technicznego i technologicznego, z drugiej ze stanu świadomości społeczeństwa dotyczącego tolerowania naruszeń prawa autorskich. Zgodzić się przy tym należy z poglądem P. Polańskiego, że 100 lat później niewiele się zmieniło, a prawo autorskie jest traktowane jako „niewygodny intruz”[2]. Z jednej bowiem strony rozumiemy potrzebę ochrony praw autorskich, z drugiej jednak chcielibyśmy za darmo i bez żadnych ograniczeń korzystać z twórczości innych osób.

Celem niniejszego artykułu jest zarysowanie jak daleko sięga zakres dozwolonego użytku w tzw. celach edukacyjnych i naukowych. Najważniejsze w tym zakresie są regulacje dotyczące: własnego użytku osobistego (art. 23 PrAut), korzystania przez instytucje oświatowe z rozpowszechnionych utworów (art. 27 PrAut), użyczania, zwielokrotniania i udostępniania zbiorów przez instytucje oświatowe (art. 28 PrAut), umieszczania utworów w podręcznikach, wypisach i antologiach (art. 27¹ PrAut), prawa cytatu (art. 29 PrAut), rozpowszechniania utworów podczas imprez szkolnych czy akademickich (art. 31 ust. 2 PrAut), prawa panoramy i rozpowszechniania utworów w encyklopediach i atlasach (art. 32 PrAut).

 

Chronione utwory i ich autor

Kluczowe pojęcia prawa autorskiego to „utwór” i „autor”. Z art. 1 ust. 1 PrAut wynika, że „utworem” jest „przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. Obie przesłanki – działalności twórczej (zwanej też twórczością) i indywidualnego charakteru (zwanej też oryginalnością, osobistą twórczością czy piętnem osobistym) są kluczowe dla rozróżnienia utworów chronionych na gruncie prawa autorskiego od innych wytworów, które nie podlegają takiej ochronie. Obie jednak przesłanki mają charakter subiektywny i w praktyce budzą wiele wątpliwości.

 

1. Błeszyński twórczość przeciwstawia naśladownictwu, mechanicznemu zastosowaniu pewnych reguł, pracy wymagającej do osiągnięcia rezultatu jedynie określonej sprawności i umiejętności, i której rezultat da się z góry określić i przewidzieć jako mający charakter powtarzalny[3]. Twórcze będą tylko takie utwory, które są wynikiem kreacyjnego, ale nieprzypadkowego działania autora, ukierunkowanego na powstanie czegoś nowego, niepowtarzalnego, niebanalnego[4]. Nie wystarczy, by wytwór był przejawem działalności twórczej, musi posiadać także indywidualny charakter (indywidualność). Przesłanka ta odnosi się do szczególnych, niepowtarzalnych cech każdego człowieka (twórcy), które są w jego utworach. Autor musi odcisnąć swoje piętno osobiste na utworze. Cechę tą możemy rozpoznać w stylu pisania felietonisty, charakterystycznej kresce malarza czy w stylu projektanta mebli.

 

Twórcą może być jedynie osoba fizyczna[5]. Zakłada się bowiem, że tylko człowiek może podejmować działalność twórczą o indywidualnym charakterze, której przejawem jest utwór[6]. Dla przyznania ochrony prawnoautorskiej nie ma przy tym znaczenia wiek osoby fizycznej czy kwestia zdolności do czynności prawnych. Obecnie pojawiają się głosy, że powinno się zmienić sposób postrzegania autorstwa w kontekście funkcjonowania sztucznej inteligencji. Niemniej jednak uregulowań dla sztucznej inteligencji powinno się szukać nie w tradycyjnych pojęciach prawa autorskiego (utwór, autor czy autorstwo), ale obok nich[7].

Można przyjąć, że znaczna część materiałów, z których korzystamy w pracy naukowej czy dydaktycznej to utwory stworzone przez człowieka. Tym samym mogą one być chronione w PrAut (o ile prawa autorskie nie wygasły w skutek upływu czasu – por. art. 36 i n. PrAut albo ochrona nie została wyłączona na podstawie art. 4 PrAut, jak np. w przypadku aktów normatywnych). Legalne korzystanie z chronionych utworów na tzw. polach eksploatacji (np. ich kopiowanie, sprzedawanie ich kopii czy rozpowszechnianie ich w Internecie) wymaga co do zasady zgody podmiotów uprawionych (autora, wydawcy itp.). Istnieją jednak wyjątki, które pozwalają na korzystanie z chronionych utwór bez konieczności uzyskania zgody podmiotu uprawnionego. Wyjątki te są objęte zakresem tzw. dozwolonego użytku.

 

Dozwolony użytek

1.1 Uzasadnienie

Autorskie prawa majątkowe nie mają charakteru absolutnego. I chociaż art. 17 PrAut określa ich treść szeroko, to podlega ona licznym ograniczeniom i wyjątkom. W polskim prawie autorskim zostały one zasadniczo zgrupowane przez ustawodawcę w Oddziale 3 Rozdziału 3 „Dozwolony użytek chronionych utworów” (art. 23–35 PrAut).

Uzasadnienie istnienia takich wyjątków i ograniczeń może wynikać z różnych źródeł: ochrony interesu prywatnego i praw osób trzecich czy względów interesu publicznego (w szczególności z realizacji różnego rodzaju polityk publicznych – np. oświatowej, naukowej czy kulturalnej)[8].

Według części przedstawicieli doktryny jako wyjątki od zasady ochrony prawnoautorskiej nie podlegają one wykładni rozszerzającej[9]. Inni autorzy dopuszczają, z pewnymi zastrzeżeniami, stosowanie analogii czy wykładni rozszerzającej przy stosowaniu przepisów o dozwolonym użytku[10].

Interpretując przepisy o dozwolonym użytku należy brać pod uwagę:

• interesy uprawnionego, interesy osób trzecich i interes publiczny;
• ogólne zasady i cele prawa autorskiego[11];
• dyrektywy wynikające z art. 35 PrAut, tj. zasadę lojalności (nienaruszania normalnego korzystania z utworu) i zasadę ochrony słusznych interesów twórcy;
• normy konstytucyjne (w szczególności konstytucyjnie chronione prawa i wolności), przepisy prawa międzynarodowego oraz treść i cel dyrektyw unijnych implementowanych w przepisach PrAut[12].

Przesłanki dozwolonego użytku wynikają nie tylko ze szczegółowych przepisów art. 23–33⁵ PrAut. W każdym przypadku, w którym korzystający z utworu chce się powołać na dozwolony użytek, musi on spełnić również warunki wynikające z art. 34, nakazujące, z uwzględnieniem istniejących możliwości, wymieniać imię i nazwisko twórcy oraz źródło.

W kontekście procesu edukacyjnego znaczenie ma kilka form dozwolonego użytku. Niektóre z nich (np. art. 27 PrAut, art. 27¹ PrAut) ustanowione są stricte dla celów edukacyjnych i naukowych, inne [np. dozwolony użytek osobisty (art. 23 PrAut), czy prawo cytatu (art. 29 PrAut)] mają szerszy zakres zastosowania.

 

1.2 Dozwolony użytek osobisty

Z perspektywy indywidualnego ucznia czy studenta niebagatelne znaczenie ma art. 23 PrAut – tzw. dozwolony użytek osobisty. Zgodnie z tym przepisem „bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego”. Przyjmuje się, że użytkiem osobistym jest każdy użytek, który służy zaspokojeniu osobistych potrzeb osoby fizycznej w jej sferze prywatnej[13]. Nie ulega wątpliwości, że zakres ten obejmuje m.in. tworzenie kopii utworów dla potrzeb własnej nauki i rozwoju osobistego. Przepis ten pozwala np. na skopiowanie podręcznika wypożyczonego z biblioteki czy artykułu naukowego wyszukanego w czasopiśmie. Ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył rozmiarów dozwolonej reprodukcji. W konsekwencji (wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu) wolno dla potrzeb osobistych kopiować zarówno fragmenty utworów, jak i utwory w całości[14].

Art. 23 PrAut pozwala zwielokrotniać utwory nie tylko na potrzeby własne, ale również na rzecz kręgu „osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego” (art. 23 ust. 2 PrAut). W jego ramach można zatem również skopiować utwór np. dla kolegi z uczelni. Stosunek towarzyski nie musi być bardzo zażyły – wystarczą relacje koleżeńskie[15]. Nie jest natomiast wystarczająca jedynie przynależność do tej samej grupy (np. uczęszczanie do tej samej szkoły czy na ten sam kierunek studiów), jeżeli dani członkowie ww. grup nie podtrzymują więzi towarzyskich. Kontakty pomiędzy takimi członkami grupy powinny mieć również charakter prywatny.

Pomimo że redakcja przepisu zdaje się sugerować, że kopie na własny użytek powinny być wykonane samodzielnie, to można zgodzić się z wyrażanym w doktrynie stanowiskiem, że osoba fizyczna może zlecić wykonanie egzemplarzy utworu osobie trzeciej, np. pracownikowi punktowi ksero[16]. Możliwość zlecenia zwielokrotnienia osobie trzeciej nie może jednak stanowić jedynie pozoru dla działalności polegającej de facto na jakiejś formie rozpowszechniania utworów. Nie jest tym samym dopuszczalna działalność punktu kserograficznego, którego pracownicy sprzedają kopie wykonanych z wyprzedzeniem egzemplarzy książek albo drukujący ich egzemplarze z uprzednio zeskanowanej kopii[17].

Biorąc pod uwagę obowiązek wykładni prounijnej, należy stanąć na stanowisku, że ograniczenie z art. 23 PrAut nie obejmuje możliwości kopiowania utworów z nielegalnych źródeł – np. pobieranie pirackich kopii z Internetu[18].Warto o tym pamiętać, bo rozpowszechnione jest przekonanie, że pobieranie plików z Internetu nigdy nie narusza prawa autorskiego. Tymczasem w 2014 r. TSUE stanął na stanowisku, że przepisy nierozróżniające kopiowania ze źródeł legalnych od kopiowania ze źródeł nielegalnych są sprzeczne z prawem unijnym[19], a konkretnie dyrektywą 2001/29/WE[20].

Warto pamiętać o tym, że wykonanej na potrzeby prywatne kopii nie można legalnie odsprzedać po zakończeniu korzystania z niej. Tzw. wyczerpanie prawa (art. 51 PrAut) obejmuje bowiem tylko te egzemplarze utworu, które zostały wprowadzone do obrotu przez uprawnionego bądź za jego zgodą.

 

Ostępstwo od art. 23 PrAut ustawodawca wprowadził w przypadku elektronicznych baz danych. Z takich baz danych można korzystać wyłącznie do celów „własnego użytku naukowego niezwiązanego z celem zarobkowym”. Określenie to należy rozumieć, w świetle dyrektywy 96/9/WE[21], jako korzystanie z bazy danych w celach badawczych. Nie chodzi tu o to, że prowadzenie badań naukowych nie może być źródłem zarobku naukowca, ale o to, że cel prowadzonych badań nie powinien mieć charakteru handlowego (komercyjnego). Art. 23 PrAut nie uzasadnia zatem korzystania z elektronicznych baz danych przez naukowca realizującego badania naukowe na zlecenie przedsiębiorcy albo w celu komercjalizacji rezultatu badań[22].

 

1.3 Korzystanie w celach dydaktycznych i naukowych

Z perspektywy nauczyciela czy instytucji edukacyjnej istotne znaczenie będą miały przepisy zezwalające na korzystanie z utworów w celach dydaktycznych. W szczególności istotny będzie tu art. 27 PrAut (dozwolony użytek edukacyjny i naukowy) i art. 27¹ PrAut (dozwolony użytek w podręcznikach, wypisach i antologiach).

Beneficjentami art. 27 PrAut są instytucje oświatowe, a także uczelnie, PAN i jej instytuty naukowe, instytuty badawcze i inne podmioty prowadzące głównie działalność naukową w sposób samodzielny i ciągły. Przepis ten pozwala tym podmiotom korzystać z utworów na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia działalności naukowej. Korzystanie z utworów na podstawie art. 27 PrAut może przybierać różne formy – w tym sporządzania kopii utworu dla uczniów bądź studentów (w przypadku drobnych utworów – w całości, w przypadku utworów większych – fragmentów nieprzekraczających 25% całości utworu), wyświetlanie ich w prezentacjach, odtwarzanie fragmentów filmów czy utworów muzycznych, czy w końcu wykorzystanie utworów w ramach różnego rodzaju działań e-learningowych[23].

Takie korzystanie z utworów nie powinno mieć charakteru zarobkowego i powinno odbywać się na odpowiedzialność ww. instytucji, na ich terenie lub w innym miejscu, lub za pośrednictwem bezpiecznego środowiska elektronicznegoh. W sytuacji nauczania zdalnego powołanie się na użytek edukacyjny i naukowy możliwe jest tylko wtedy, gdy utwory udostępniane są ograniczonemu kręgu odbiorców tj. osobom uczącym się, nauczającym lub prowadzącym badania naukowe, które, dzięki zastosowaniu procedur uwierzytelniających, mogą być zidentyfikowane przez Uniwersytet. Identyfikacja będzie możliwa np. w sytuacji użycia platformy, które wymagają logowanie użytkowników.

Art. 27¹ PrAut jest z kolei podstawą do zamieszczania rozpowszechnionych drobnych utworów, a także fragmentów większych utworów w podręcznikach, wypisach i antologiach, w celach dydaktycznych i naukowych. Ustawa nie wprowadza żadnych ograniczeń w zakresie kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania z utworów. W konsekwencji każdy, kto przygotowuje, wydaje czy rozpowszechnia w inny sposób podręczniki, wypisy lub antologie może powołać się na tę licencję ustawową. Mogą to zatem być podmioty wymienione w art. 27 PrAut, ale również autorzy podręczników, wypisów i antologii czy wydawnictwa. Warto jednak zaznaczyć, że w takim wypadku uprawnionemu przysługiwać będzie prawo do wynagrodzenia.

 

1.4 Udostępnianie zbiorów

Uregulowana w art. 28 PrAut forma dozwolonego użytku publicznego pierwotnie dotyczyła bibliotek, ale obecnie katalog beneficjentów jest szerszy. Instytucje oświatowe, uczelnie, instytuty badawcze (i inne) mogą użyczać, w zakresie swoich zadań statutowych, egzemplarze utworów rozpowszechnionych, zwielokrotniać utwory znajdujące się na stałe we własnych zbiorach, udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem terminali informatycznych znajdujących się na ich terenie.

Również i w tym przypadku tak określony użytek nie może mieć na celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Dla legalności tej formy dozwolonego użytku nie jest konieczna zgoda uprawnionego, ale może on domagać się wynagrodzenia od danej instytucji[24].

 

1.5 Prawo cytatu

Kluczowe znaczenie dla studentów i wykładowców ma określone w art. 29 PrAut tzw. prawo cytatu. Zgodnie z tym przepisem, „wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości”.

Stanowić on może podstawę dla cytowania fragmentów cudzych utworów np. we własnej pracy dyplomowej. O dozwolonym rozmiarze cytatu decydować będzie zawsze jego cel[25]. W pracach naukowych czy dyplomowych cytować można z jednej strony utwory podlegające analizie czy stanowiące egzemplifikację określonego zjawiska, a z drugiej – można cytować inne utwory z tej samej czy pokrewnej dziedziny – w ramach przeglądu piśmiennictwa, wzmocnienia swojej argumentacji odwołaniem do autorytetu czy w ramach polemiki z cudzym poglądem[26].

Zwłaszcza w przypadku prawa cytatu w pracy naukowej szczególne znaczenie przypisać należy odpowiedniemu jego oznaczeniu w tekście (aby cytat był rozpoznawalny dla odbiorcy), a także odpowiedniej atrybucji (tj. wskazaniu autora i źródła cytowanego fragmentu).

 

1.6 Korzystanie z utworów podczas imprez szkolnych i akademickich

Zakresem dozwolonego użytku w ramach działalności szkół i uczelni wyższych objęta jest także możliwość nieodpłatnego publicznego wykonywania oraz odtwarzania rozpowszechnionych utworów podczas imprez szkolnych oraz akademickich (art. 31 ust. 2 PrAut). Takie działania nie mogą łączyć się z osiąganiem pośrednio lub bezpośrednio korzyści majątkowej, a artyści wykonawcy oraz osoby odtwarzające utwory nie otrzymują wynagrodzenia.

 

1.7 Prawo panoramy

Dopuszczalne jest także rozpowszechnianie utworów wystawionych na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach. Taki rodzaj dozwolonego użytku określa się prawem panoramy. Zgodnie z nim możemy wykonać zdjęcie budynku, graffiti, czy rzeźby sławnego artysty i następnie rozpowszechniać je w publikacjach, czy w materiałach przygotowywanych dla uczniów. Prawo panoramy pozwala więc na eksploatację chronionych utworów, jeśli zostały one wystawione na stałe w miejscu publicznym. Nie można przy tym tego rodzaju wytworów rozpowszechniać do tego samego użytku, czyli nie można wystawiać takich samych rzeźb, czy malować tożsamych obrazów[27].

 

1.8 Rozpowszechnianie utworów w atlasach i encyklopediach

W ramach dozwolonego użytku można rozpowszechniać opublikowane utwory plastyczne i fotograficzne w atlasach i encyklopediach (art. 33 pkt 3 PrAut). Zakres zastosowania tego wyjątku jest dość ograniczony. Dotyczy on bowiem jedynie wymienionych utworów. Sporne jest przy tym, czy dotyczy on także atlasów i encyklopedii udostępnianych on-line lub w postaci plików elektronicznych na nośnikach cyfrowych[28]. Co więcej możliwość wykorzystania chronionych utworów jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy nawiązanie porozumienia z twórcą w celu uzyskania jego zezwolenia, napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Twórcy przysługuje wynagrodzenie, którego wysokość powinna być obliczona zgodnie z art. 43 ust. 2 PrAut.

 

Podsumowanie

Podsumowując, należy podkreślić, że dobra znajomość prawa autorskiego jest kluczowa w pracy edukacyjnej i naukowej. Ustawodawca próbuje przy tym znaleźć równowagę pomiędzy uzasadnionymi interesami twórców, którzy domagają się ochrony dla swojej pracy intelektualnej, a możliwością jak najszerszego dostępu ogółu społeczeństwa do chronionych utworów. Wyrazem tego jest regulacja dozwolonego użytku, która pozwala (w określonym zakresie) na korzystanie z chronionych utworów. Korzystając z nich, należy pamiętać, że jeśli jest to możliwe, to niezbędne jest wymienienie imienia i nazwiska twórcy oraz źródła, z którego utwór pochodzi. Należy także pamiętać, że dozwolony użytek nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy.

 

Więcej informacji znajdziesz w Komentarzu będącym kompleksowym omówieniem ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych >> 

 

Autorzy:

Jakub Kępiński – profesor UAM, radca prawny. Specjalizuje się w prawie cywilnym i prawie własności intelektualnej. Autor licznych publikacji z tego zakresu. Wykładowca akademicki. Redaktor i współautor najnowszego Komentarza do Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Piotr Ruchała – adwokat, counsel w kancelarii SMM Legal. Specjalizuje się w prawie własności intelektualnej, prawie nieuczciwej konkurencji oraz prawie zobowiązań. Wykładowca na studiach podyplomowych LLM Prawo nowych technologii i Internetu na Uniwersytecie SWPS.

 

 

[1] Jan Brzechwa znany jako poeta był też prawnikiem i znawcą prawa autorskiego. Jego komentarz do ustawy o prawie autorskim z 1926 r. nie został nigdy opublikowany. Udało się odnaleźć jego kopię, które została poddana ciekawej analizie; zob. Brzechwa. Poeta w adwokackiej todze,  podred. P. Polańskiego, Warszawa 2022.

[2] Brzechwa. Poeta w adwokackiej todze, pod red. P. Polańskiego, Warszawa 2022, s. 79.

[3] J. Błeszyński, Prawo autorskie, Warszawa 1985, s. 31–32.

[4] M. Poźniak-Niedzielska, J. Szczotka, Prawo autorskie. Zarys problematyki, Warszawa 2020, s. 23.

[5] M. Jankowska, Autor i prawo do autorstwa, Warszawa 2011, s.116.

[6] A. Nowicka, Podmiot prawa autorskiego, w: System prawa prywatnego, t. 13, Prawo autorskie (red. J. Barta), wyd. 4, Warszawa 2017, s. 88.

[7] I. Bałos, E. Laskowska-Litak, A. Niewęgłowski, Realny wpływ sztucznej inteligencji na instytucje i przepisy prawa autorskiego: przyszłość autorstwa i artystycznego wykonania, ZNUJ. PPWI 2024, Nr 4, s. 104–105.

[8] Zob. szerzej P. Samuelson, Justifications for Copyright Limitations and Exceptions, w: R.L. Okediji, Copyright Law in an Age of Limitation and Exceptions, s. 12–59.

[9] Tak np. E. Traple, w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2011, s. 237; Niewęgłowski, Komentarz PrAut, 2021, art. 23, Nb 3.

[10] Tak np. J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie, 2016, s. 191–192; B. Błońska, w: Machała, Sarbiński, Komentarz PrAut, 2019, art. 23, Nb 1.

[11] K. Gliściński, w: Michalak, Komentarz PrAut, 2019, art. 23, Nb 4.

[12] Zob. P. Ruchała, w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, uwagi przed art. 23, Nb 20–21.

[13] Tak np. S. von Lewinski, M.M. Walter, Information Society Directive, w: M.M. Walter, S. von Lewinski, European Copyright Law. A Commentary, Oxford 2010, s. 1032.

[14] Tak np. E. Traple, w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2011, s. 239; S. Stanisławska-Kloc, w: Flisak, Komentarz PrAut, 2015, s. 353; por. też wyr. SOKiK w Warszawie z 9.12.2011 r., XVII Amc 113/11, MSiG 2012, Nr 121, poz. 8571.

[15] Niewęgłowski, Komentarz PrAut, 2021, art. 23, Nb 23.

[16] Tak np. E. Traple, w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2011, s. 240; B. Błońska, w: Machała, Sarbiński, Komentarz PrAut, 2019, art. 23, Nb 16.

[17] S. Stanisławska-Kloc, w: Flisak, Komentarz PrAut, 2015, s. 351–352

[18] Zob. szerzej P. Ruchała, w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, art. 23, Nb 13.

[19] Wyr. TSUE z 10.4.2014 r., C-435/12, ACI Adam BV i in. v. Stichting de Thuiskopie, Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding, ECLI:EU:C:2014:254.

[20] Dyrektywa 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz. Urz. UE L 167 z 22.6.2001 r.).

[21] Dyrektywa 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz. Urz. UE L 77 z 27.3.1996 r.).

[22] Podobnie E. Traple, w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2011, s. 241; Wasilewski, Komentarz PrAut, 2012, art. 23, Nb 11.

[23] Zob. szerzej J. Skrzypczak, w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, art. 27, Nb 4.

[24] Zob. szerzej B. Jóźwiak, J. Skrzypczak w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, art. 28.

[25] Tak np., E. Traple, w: Barta, Markiewicz, Komentarz PrAut, 2011, s. 269 i s. 271; S. Stanisławska-Kloc, w: Flisak¸ Komentarz PrAut, 2015, s. 454.

[26] Zob. szerzej P. Ruchała, w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, art. 29, Nb 41.

[27] Więcej K. Sztobryn, w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, art. 33, Nb 1–10.

[28] Por. K. Sztobryn, w: Kępiński, Komentarz PrAut, 2025, art. 33, Nb 13.