Jak rozumieć rzymską jurysprudencję oraz dostrzec jej związki ze współczesnością?

Książka „Prawo rzymskie” z serii Warsztaty prawnicze została pomyślana przede wszystkim jako zeszyt ćwiczeń wspierający dydaktykę na pierwszych latach studiów prawniczych. Może służyć jako praktyczna pomoc w codziennej nauce oraz przygotowaniach do egzaminów z dwóch przedmiotów objętych programami studiów prawniczych: prawo rzymskie i łacińska terminologia prawnicza. Jednocześnie publikacja ta stanowi autonomiczny przewodnik dla wszystkich zainteresowanych starożytnością, jej dziedzictwem oraz współczesnym znaczeniem prawa rzymskiego.

AUTORZY

Wojciech Dajczak, doktor habilitowany, profesor nauk prawnych, kierownik Zakładu Prawa Rzymskiego, Tradycji Prawnych i Prawa Dziedzictwa Kulturowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Tomasz Giaro, doktor habilitowany, profesor nauk prawnych, kierownik Centrum Prawa Transnarodowego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 2016–2024 Dziekan Wydziału Prawa i Administracji UW.

Franciszek Longchamps de Bérier, ksiądz katolicki, doktor habilitowany, profesor nauk prawnych, LL.M. Georgetown University; kierownik Katedry Prawa Rzymskiego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego; wykłada na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.

Link do książki „Prawo rzymskie” z serii Warsztaty prawnicze (Warszawa 2025)

https://www.ksiegarnia.beck.pl/22852-prawo-rzymskie-warsztaty-prawnicze-wojciech-dajczak

Przedstawione w „Prawie rzymskim” kazusy nie zostały wymyślone współcześnie i na potrzeby nauczania na I roku prawa. Pochodzą z wystarczająco i dla nas bogatej skarbnicy, jaką stanowią rzymskie źródła prawnicze, a zwłaszcza „Digesta” justyniańskie. Prócz typowo szkolnych przykładów, używanych przez jurystów głównie jako ilustracja i komentarz, daje się znaleźć wiele bardzo złożonych kontrowersji. Szeroka dyskusja rzymskiej jurysprudencji nad nimi nie pozwala oczekiwać, że istnieje tam tylko jedno właściwe rozwiązanie, które można by następnie egzekwować od studentów. „Warsztatów prawniczych” nie zbudowaliśmy wszelako jako zbioru tekstów, które miałyby dać pełny obraz prawa antycznego Rzymu. Ze wskazanego doświadczenia wybraliśmy przypadki, które – naszym zdaniem – ułatwią studentom zrozumienie podstawowych pojęć prawa prywatnego i kwestii kluczowych w ramach wspomnianego dyskursu. Tak zorientowany wybór kazusów opiera się na czytelnych osiach.

Dostępne czytelnikom w wielu zbiorach przedstawienie łacińskich maksym prawniczych rozbudowaliśmy o odniesienia do współczesności. Staraliśmy się też zaznaczyć, że są stosunkowo często wykorzystywane w argumentacji prawniczej, a właściwe im treści niejednokrotnie znajdują kontynuację w kodyfikacjach cywilnych. Wskazane ujęcie prezentacji łacińskich maksym wydaje się czynić „Warsztaty prawnicze” szczególnie przydatnymi w dydaktyce z zakresu przedmiotu łacińska terminologia prawnicza, którego podstawowym celem jest przedstawienie jej obecności i użyteczności w dzisiejszym języku prawniczym.

Dla ułatwienia lektury wszędzie zamieszczono parafrazy tekstów oryginalnych kazusów, dyskutowanych przez rzymskich jurystów. Istota tych parafraz polega na oddaniu sensu rzymskiego tekstu w formie najbliższej współczesnemu językowi prawniczemu. W tym zakresie zawarte w „Warsztatach prawniczych” parafrazy łacińskich tekstów wspomagają dostępne tłumaczenia rzymskich źródeł prawnych na język polski. Oczywiście, szersze sięgnięcie do dorobku w zakresie tłumaczenia rzymskich tekstów prawnych może wzbogacić pracę z niniejszym zbiorem. Jego układ jest następujący. Główne źródło przytaczamy w środkowej kolumnie. Po lewej stronie określamy problem prawny, a poniżej wskazujemy inne starożytne źródła, nazywane pokrewnymi. W prawej kolumnie jest miejsce na komentarz, po którym mogą nastąpić odniesienia do współczesnych regulacji kodeksowych.

Poniżej prezentujemy darmowy fragment rozdziału 1. „Historia i tradycja prawa rzymskiego” pochodzący z książki „Prawo rzymskie” (Warszawa 2025) z serii Warsztaty prawnicze.