Kodeks rodzinny i opiekuńczy obejmuje tematykę stosunków prawnych między rodzicami i dziećmi, w szczególności takie zagadnienia, jak: pokrewieństwo, ustalenie i zaprzeczenie macierzyństwa, ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa, władza rodzicielska, obowiązek alimentacyjny, kontakty z dzieckiem.
Uwagi wstępne
Uzasadnieniem podjęcia kwestii ustalania i zaprzeczania macierzyństwa jest obecny brak regulacji. Poza tym chodzi też o wyraźne proklamowanie zasady, że matką jest kobieta, która urodziła dziecko. W zakresie ustalania i zaprzeczania ojcostwa szczególnie doniosłe są zmiany w zakresie uznania dziecka − stanie się ono uznaniem ojcostwa opartym na fakcie (oświadczenie wiedzy, a nie oświadczenie woli). Jest to nowa konstrukcja uznania jako przyznania faktu pochodzenia dziecka od mężczyzny, który uznaje swoje ojcostwo. Oświadczenia konieczne do uznania ojcostwa mogą złożyć osoby, które ukończyły 16 lat i nie istnieją podstawy do ich całkowitego ubezwłasnowolnienia, z tym, że jeśli nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych (jeszcze nie ukończyły 18 lat lub są częściowo ubezwłasnowolnione), będą mogły złożyć te oświadczenia tylko przed sądem opiekuńczym.
Przepisy art. 78 i 79 KRO są wyrazem kompromisu między zasadą ustalenia ojcostwa zgodnie z „prawdą genetyczną” a zasadą ochrony dobra dziecka przez stabilizację ustalonego stanu cywilnego. Przepisy te przewidują zatem krótkie terminy (sześciomiesięczne) dla żądania ustalenia bezskuteczności uznania, podkreślić jednak należy, że w odniesieniu do mężczyzny, który uznał dziecko, bieg terminu rozpoczyna się od chwili dowiedzenia się, że dziecko od niego nie pochodzi.
Nastąpiło pełne zrównanie pozycji rodziców w kwestii nazwiska dziecka pozamałżeńskiego. Zgodnie z art. 89 KRO zasady ustalania nazwiska dziecka pozamałżeńskiego byłyby jednakowe niezależnie, czy ojcostwo ustalone zostało w drodze dobrowolnego uznania (dotychczas preferencja dla nazwiska ojca), czy też sądowego ustalenia (dotychczas preferencja dla nazwiska matki). Rodzice mogliby więc wybrać nazwisko matki lub ojca albo wskazać nazwisko utworzone z połączenia (w dowolnej kolejności) nazwiska matki z nazwiskiem ojca. W braku porozumienia rodziców dziecko nosiłoby nazwisko złożone z nazwiska matki i dołączonego nazwiska ojca. Aby wykluczyć dowolność [...]